خیرین فرهنگ ساز
تبلیغ

معرفی استان کردستان

استان کردستان با مساحتی حدود ۲۸ هزار و ۲۳۵ کیلومتر مربع در غرب ایران، قرار دارد. این استان از شمال با استان‌های آذربایجان غربی و زنجان، از شرق با استان های همدان و زنجان، از جنوب با استان کرمانشاه و از غرب با کشور عراق همسایه است. مرکز استان کردستان، شهر سنندج است و از شهرهای مهم آن می توان به شهرهای بانه، بیجار، دیواندره، سقز، قروه، کامیاران، مریوان اشاره کرد.

• موقعیت جغرافیایی
استان کردستان از لحاظ اقلیمی و طبیعی، یکی از مناطق کوهستانی کشور با دشت های مرتفع و دره های وسیع در سراسر منطقه است. این استان از مریوان شروع شده و تا دره قزل اوزن و کوه های زنجان جنوبی در شرق ادامه می یابد. رشته كوههای غرب كشور به صورت رشته هایی موازی، تمامی پهنه استان را در بر گرفته و محدوده طبیعی آن را تشكیل می دهند.
ناهمواریهای این استان با عنوان ناحیه کوهستانی کردستان مرکزی شامل دو بخش غربی و شرقی می شود و شکل پستی، بلندی و جنس زمین در این دو بخش با یکدیگر متفاوت است. بخش کوهستانی غربی از لحاظ یکنواختی و سستی جنس زمین دارای اشکال مشابه با ویژگی کوه های گنبدی شکل، شیب یکنواخت و ملایم همراه با دره های باز است. قسمت وسیعی از سنندج، مریوان، سرزمینهای اطراف آن ها تا جنوب کردستان و ناحیه کوهستانی چهل چشمه در بین مریوان و سقز، جزو این بخش کوهستانی محسوب می شوند. همچنین باید اضافه کرد که دنباله پستی و بلندی های این ناحیه از جنوب و شرق شروع شده و تا دامنه غربی در داخل کشور عراق ادامه دارد. دره‌ قزل‌اوزن
بخش کوهستانی شرقی که با بخش کوهستانی غربی متفاوت است، از یک حصار کوهستانی سنگ های دگرگونی و رسوبی تشکیل شده است. این بخش از منطقه بیشتر به وسیله دشت های مرتفع هموار و تپه های ماهوری احاطه شده که از مهم ترین این دشت های حاصلخیز می توان از: مریوان، اوباتو، ئیلاق یا دهگلان، قروه و دشت کامیاران نام برد.  بخش شرقی که قسمت های شرقی سنندج را دربرمیگیرد، درحد فاصل ناحیه غربی و شرقی، یک رشته از ارتفاعات آتشفشانی شمالی- جنوبی را به وجود می آورد. در این ناحیه به استثنای کوه های بیجار، دشت های وسیعی وجود دارد که مرتفع ترین دشت این ناحیه «هوهتو» خوانده می شود. بلندترین کوه های بخش کوهستانی شرقی، شاه نشین در شمال بیجار، شیدا در مرکز و پنجه علی بین قروه و سقز است. از دیگر کوه های مهم استان می توان به کوچسار، شیخ معروف، کانی چرمه، حلقه مسیر، سنا سره، میانه، مسجد میرزا، ملا کاوو، حسین بک، پیازه، تخت، هو عالی داغ، چهل چشمه، هوار برزه، چرخ لان و کوه سراج الدین اشاره کرد.
در کل؛ مرتفع ترین قسمت استان، کوه شاهو با ارتفاع ۳,۳۰۰ متر و کم ارتفاع ترین منطقه، منطقه آلوت در بانه با ارتفاع ۹۰۰ متر است. کوه‌ شاهو
آب  و هوای استان کردستان تحت تاثیر توده های هوای گرم و مرطوب مدیترانه ای قرار دارد که این توده هوایی باعث بارندگی ها در به ار و ریزش برف در زمستان می شود. این توده هوا از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه با برخورد به ارتفاعات زاگرس بخش قابل توجهی از رطوبت را به صورت بارش های پراکنده برف و باران در این منطقه نشان می دهند. نفوذ توده‌های مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان و دریاچه زریوار تاثیر فراوانی در اعتدال و مرطوب شدن هوای این ناحیه دارد. این استان به طور کلی تحت تاثیر دو  جریان آب و هوایی گرم و سرد قرار دارد. در منطقه استان کردستان اقلیم های گوناگونی وجود دارد که انواع آن در نواحی مختلف به این صورت است:  زمستان سرد و تابستان معتدل در دره میرآوا یا امیرآباد، زمستان معتدل در دشت اوباتو مسیر سنندج– سقز، زمستان سرد با یخبندان های طولانی و  تابستان گرم در طی روز و شب های خنک در مسیر مریوان– دربند دزلی، آب و هوای مرطوب و معتدل در ناحیه اورامانات و در آخر اقلیمی نیمه خشک و نیمه مرطوب در مسیر سنندج – مریوان.
در استان کردستان به علت وجود کوه های متعدد و بارندگی های زیاد رودهای پرآبی جریان دارند که اراضی وسیعی از این منطقه را در بر می گیرند و مهم ترین آن ها عبارتند از: قشلاق، گاو رود، گزان در سنندج، قم چقا، قزل اوزن، کوه زن، اوزن دره، چم، تلوار، شور، طهماسبی، رود سقز، آنیان و سنته در سقز، رنجلان، گاران، نگل، کلاترزان، چاولکان، کوماسی سیروان. که از میان این رودخانه ها شعبه های رود قزل اوزن در نواحی کوهستانی غربی و رود سیروان در شرق و شمال شرقی، از مهم ترین رودهای جاری استان به شمار می آیند.

• پیشینه تاریخی
استان کردستان بخشی از سرزمینی است که تحت حاکمیت مادها قرار داشت. مرز تاریخی سرزمین هایی که بوسیله مادها اداره می شده، در شمال به «اوراتو» ، در غرب به «آشور» و در جنوب و جنوب غربی به ایلام و سومر منتهی می شد. قبل از تشکیل دولت مادها درایران چهار طایفه به نام های «هوریان»، «لولوبیان» اجداد طوایف لرها، «کامیاران» اجداد مادها و گوتیان زندگی می کردند. تاریخ اقوام کرد تا قبل از اسلام چندان روشن نیست. بر اساس اسناد و مدارک به جا مان ده کردها از «طایفه گوتیان» بودند که بارها مورد تاخت و تاز آشوری ها قرار می گرفتند. این قوم بعدها با دولت ماد متحد می شوند و آشوریان را منقرض کردند. همچنین بر اساس متن نوشته كتیبه داریوش در تخت جمشید و بیستون: دولت ماد در سال ۵۵۰ ق. م، در قلمرو دولت هخامنشیان قرار داشته است در عصر سلجوقیان و به ویژه در عهد حكومت طغرل بیگ تمامی ناحیه كوهستانی غرب ایران یعنی كردستان، به عراق عجم نام گذاری شد و در منشوری از خلیفه عباسی، در سال ۴۳۷ هـ. ق، از طغرل بیگ سلجوقی به عنوان «ملوك العراقین» نام برده شده است.
به نظر می رسد كه در دوره ایلخانان مغول، كردستان جزو عراق عجم محسوب می شد. در کتاب «سفر جنگی گزنفون» به نام «کردوخوی» برای اقوام کرد اشاره شده است. این قوم در کوه ها و دره های میان عراق و ارمنستان و به خصوص در محلی که امروزه «زخو» نامیده می شود قرار دارد، ساکن بودند. هرچند تاریخ اقوام کرد در پیش از اسلام تاریک و مبهم است ولی در دوره پس از اسلام پیشینه ای روشن تر دارد.
در اوایل قرن هفتم هجری، سلیمان شاه از تركمانان ایوه بر آن حكومت كرده است. شرف الدین بدلیسی حدود كردستان را در روزگار صفوی و در كتاب «شرف نامه » خود با افزودن ولایت لرستان یك جا ذكر می كند و در شرف نامه سرزمین لرستان و قوم لر را با كردها یكی می شمارد.
اعراب در تاریخ ۱۶ یا ۲۰ هـ. ق، قلعه‌ها و استحكامات كردها را تصرف كردند. در ۲۳ هـ.ق، كه سپاه عرب در ایالت فارس مشغول فتوحات بود، کردهای فارس در دفاع از فسا و دارابجرد شركت داشتند. فتح شهر زور و داراباذ‌ كه از شهرهای كردنشین بودند، در سال ۲۲ هـ  ق، صورت گرفت. ابوموسی اشعری در سال ۲۵ هـ. ق، كردها را سركوب كرد. در سال ۳۸ هـ  ق، کردهای ناحیه اهواز ،در قیام خریت ابن‌راشد برضد «امیرالمؤمنین علی‌(ع)» جانب خریت را گرفتند، اما پس از قتل «خریت» این قیام سرکوب و عده زیادی از آنان كشته شدند.
در سال ۹۰ هـ. ق، کردهای منطقه فارس سر به شورش برداشتند و این شورش به‌وسیله حجاج ابن یوسف ثقفی سركوب شد. در سال ۱۴۸ هـ.ق، کردهای موصل قیام كردند و منصور خلیفه عباسی، خالد برمكی را برای سركوبی آنان به آنجا فرستاد و وی نیز شورش كردها را سركوب كرد. در سال ۲۲۴ هـ. ق. یكی از پیشوایان کردهای اطراف موصل به نام جعفر ابن فهرجیس برضد خلیفه معتصم سر به شورش گذاشت خلیفه سردار معروف خود «آیتاخ» را به جنگ او فرستاد.
در دوره حکومت صفویه قسمت وسیعی از کردستان آن روز تحت تسلط دولت ایران قرار داشت که شامل دامنه‌های شرقی کوه‌های زاگرس بود. با تشکیل سلسله زندیه، برای نخستین بار در تاریخ ایران سلسله‌ای کرد نژاد به سلطنت رسید به طوری که در اواخر حکومت زندیه، قسمتی از آذربایجان غربی به تصرف طایفه دنبلی که یکی از طوایف بزرگ کرد بودند، درآمد و شهر خوی را به عنوان مرکز حکومت و قدرت خود انتخاب کردند.
در قرن نوزدهم میلادی بارها کردها در خاک عثمانی میل باطنی خود را برای رسیدن به استقلال و تشکیل دولتی کرد زبان ظاهر کردند. در سال ۱۸۷۸ میلادی، شیخ عبیدالله نقشبندی به فکر تاسیس کردستان مستقل تحت حمایت دولت عثمانی افتاد در پی این تصمیم، طرفداران وی در سال ۱۸۸۰ میلادی، اطراف ارومیه، ساوجبلاغ، مراغه و میاندوآب را به تصرف خود درآوردند که این خود باعث متحمل زحمات زیاد سپاهیان ایران برای به دست آوردن این منطقه شد.
قاضی محمد همزمان با حضور قوای متفقین در سال ۱۹۴۶ میلادی در ایران و با حمایت دولت روسیه شوروی، جمهوری خلق کردستان را که مرکز آن مهاباد بود، تشکیل داد. پس از تخلیه کامل ایران از قوای متفقین و اعزام ارتش دولت مرکزی به نواحی آذربایجان و کردستان،‌ این شورش و جمهوری ناشی از آن نیز از هم متلاشی گردید.
بنا به پیش نویس شماره ۱۲۷۵ در سال ۱۳۱۶/۹/۹، ایران به شش بخش تقسیم شده بود. استان ها غربی شامل شهرهای کردستان، کرمانشاه، لرستان، همدان، خوزستان و کهکیلویه بود. بالاخره در سال ۱۳۳۷ هـ. ش، با توجه به فرمان شورای وزرا، کردستان از پنجمین استان جدا شد و استان کردستان را تشکیل داد.

• اقوام و زبان
به ا کردستناد شواهد و مدارك مستند تاریخی، قوم كرد یکی از نژادهای آریایی  هستند كه در هزاره دوم قبل از میلاد از كناره های دریای خزر به سلسله كوه های زاگرس آمده و با غلبه بر قدرت آشوریان در نینوا، امپراطوری مادها را در قرن هفتم قبل از میلاد در ایران پایه گذاری كردند. این استان یكی از استان های كردنشین در غرب ایران است. اكثر ساكنان این استان، كرد زبان  هستند كه به لهجه های مختلف صحبت می كنند. گروهی از مردم شناسان بر این باورند كه زبان كردی یكی از زبان های گروه هند و اروپایی و ایرانی است.
زبان كردی در استان كردستان و همچنین در استان های ایلام، كرمانشاه، همدان، آذربایجان غربی و شمال خراسان و دیگر كشورها، لهجه های گوناگونی دارد اما مهم ترین و پر تكلم ترین این لهجه های کردی شامل دو شاخه «كرمانجی» و «سورانی» است، شاخه سورانی در استان كردستان لهجه رایج در ادبیات مكتوب است.
به غیر از زبان کردی مردم برخی از بخش های کرانی شهرستان بیجار و بخش مرکزی شهرستان قروه به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می کنند. همچنین تکلم زبان لکی در بخش چهار دولی در شهرستان قروه نیز رواج دارد.

• موقعیت اجتماعی و اقتصادی
جامعه عشایری در ترکیب اجتماعی استان کردستان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. عشایر این استان از طوایق قدیمی کرد ایران هستند که بیشتر آنان در مناطق بانه سقز، مریوان، دیواندره، سنندج و اورامانات اسکان یافته و یا به صورت محدود و کوتاه کوچ می کنند و در اغلب مواقع به دامپروری می پردازند.
استان کردستان از نظر کشاورزی در سطح کشور از اهمیت بالایی برخوردار است. وجود منابع آبی کافی، وجود منابع خاک کافی، بارندگی مناسب، وجود مراتع غنی و زیاد و وجود دشت های حاصلخیز چون دشت مریوان و قروه باعث توسعه و افزایش توان بخش کشاورزی استان شده اند. تولیدات كشاورزی این استان به ترتیب اهمیت، گندم،‌ جو و حبوبات تشكیل می‌دهد که دو به دو صورت دیمی و آبی صورت می‌پذیرد.
در بخش دامپروری، یکی از قطب های اصلی دامداری کشور به حساب می آید و از میان دام‌‌ها ،‌ گوسفند و بره بیش‌ترین اهمیت و تعداد را دارد. از دیگر فعالیت‌هایی كه در این استان انجام می‌گیرد،‌ پرورش زنبور عسل است كه در كردستان از رونق بسزایی برخوردار است.
فعالیت‌های صنعتی استان كردستان نسبت به سایر استان‌‌های كشور بسیار محدود است و از مناطق توسعه نیافته صنعتی كشور به شمار می‌رود. صنایع این استان به طور کلی، به دو گروه ماشینی و دستی تقسیم می‌شوند:
صنایع ماشینی استان مشتمل بر گروه‌های صنایع كانی غیرفلزی، شیمیایی، سلولزی، نساجی و چرم،‌ غذایی، برق و الكترونیك هستند. در بخش صنایع دستی نیز در حال حاضر در نقاط شهری و روستایی كردستان عده زیادی به تولید محصول های گوناگون دستی كه هم مصرف خانگی و هم ارزش تجاری دارند مشغول هستند. اهم این صنایع دستی عبارتند از: فرش بافی، گلیم‌‌بافی، نساجی، نازك‌كاری چوب، گیوه‌دوزی، خراطی، سوزن‌دوزی، قلاب‌دوزی، پولك‌دوزی،‌ منجوق‌دوزی و ساخت زینت‌آلات محلی.

شهر آرمرده

جمعیت مجازی: 2 نفر

جمعیت شهری: 2259 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر بابارشانی

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 579 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر بانه

جمعیت مجازی: 1 نفر

جمعیت شهری: 70428 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر بوئین سفلی

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 1132 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر بیجار

جمعیت مجازی: 4 نفر

جمعیت شهری: 47449 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر چناره

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 693 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر دزج

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 2417 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر دلبران

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 6159 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر دهگلان

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 15117 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر دیواندره

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 22842 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر زرینه

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 1446 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر سروآباد

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 4263 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر سریش آباد

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 6958 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر سقز

جمعیت مجازی: 1 نفر

جمعیت شهری: 133331 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر سنندج

جمعیت مجازی: 19 نفر

جمعیت شهری: 316862 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر شویشه

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 1229 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر صاحب

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 1703 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر قروه

جمعیت مجازی: 5 نفر

جمعیت شهری: 66390 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر مریوان

جمعیت مجازی: 5 نفر

جمعیت شهری: 92993 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر موچش

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 3211 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر کامیاران

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 104554 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر کانی سور

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 6337 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.

شهر یاسوکند

جمعیت مجازی: 0 نفر

جمعیت شهری: 3846 نفر

0
افرادی که دوست دارند به این شهر سفر کنند.